Διεθνικό Ne Bis In Idem: Η Νομική του Φύση ως Γενική Αρχή του Δικαίου σύμφωνα με το Καταστατικό του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης

Περίληψη

To παρόν άρθρο πραγματεύεται τη νομική φύση της αρχής ne bis in idem, εξετάζοντας κατά πόσον αυτή συνιστά γενική αρχή του δικαίου κατά την έννοια του άρθρου 38(1) (γ΄) του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ΔΔΧ). Η εν λόγω αρχή, η οποία είναι επίσης γνωστή – ιδίως στα συστήματα του κοινοδικαίου (common law) – ως αρχή της απαγόρευσης της διπλής δίωξης (double jeopardy), συνιστά ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, προστατεύοντας τα άτομα από το να δικαστούν και να τιμωρηθούν δύο φορές για την ίδια υπόθεση. Ωστόσο, παρά την ιστορική της παράδοση, η εφαρμογή της εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των εθνικών έννομων τάξεων και της διεθνούς έννομης τάξης, προκαλώντας κατακερματισμό και εγείροντας ένα κρίσιμο ερώτημα: Συνιστά η αρχή ne bis in idemγενική αρχή του δικαίου κατά την έννοια του άρθρου 38 (1)(γ΄) του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης; Αποχρών σκοπός του άρθρου είναι η παροχή μιας σαφούς και συστηματικά δομημένης απάντησης στο ανωτέρω ερώτημα, αξιοποιώντας τα συμπεράσματα της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου (ILC) του 2025 σχετικά με τις γενικές αρχές του δικαίου, η αναγνώριση των οποίων απαιτεί την διερεύνηση του εκτενούς και σύνθετου νομικού πλαισίου που τις διέπει. Στη συνέχεια, μέσω μιας εκτενούς συγκριτικής ανάλυσης διαφόρων εθνικών έννομων τάξεων ανά τον κόσμο, η μελέτη καταδεικνύει ότι η αρχή ne bis in idem αποτελεί πράγματι γενική αρχή του δικαίου σε εθνικό επίπεδο (in foro domestico). Εντούτοις, παρά την εδραιωμένη θέση της στις εσωτερικές έννομες τάξεις, επισημαίνεται ότι η μεταφορά της στη διεθνή έννομη τάξη παραμένει αμφιλεγόμενη, καθώς η εφαρμογή της μεταξύ διαφορετικών δικαιοδοσιών προσκρούει στην καθιερωμένη αρχή της κρατικής κυριαρχίας. Συνολικά, το άρθρο αναδεικνύει τη διττή διάσταση της σχέσης μεταξύ κρατικής κυριαρχίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα του ζητήματος της διακρατικής εφαρμογής της αρχής ne bis in idem.