Ελευθερία της τέχνης

Ανασκόπηση του θεμελιώδους δικαιώματος στην ελληνική έννομη τάξη

Περίληψη

Η ελευθερία της τέχνης αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα πνευματικής έκφρασης που κατοχυρώνονται στο ελληνικό Σύνταγμα του 1975. Το άρθρο 16 παρ. 1 εδάφ. α΄ του Συντάγματος θεμελιώνει την αμυντική διάσταση του δικαιώματος καθώς και τη θετική υποχρέωση του κράτους να προωθεί την εν λόγω δραστηριότητα ανεπιφύλακτα. Όπως και στη διεθνή σκηνή, η κατοχύρωση της ελευθερίας της τέχνης και των ατομικών δικαιωμάτων εν γένει αποτέλεσε προϊόν σπουδαίων προσπαθειών μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η παραγωγή, η κυκλοφορία και η πρόσβαση σε έργα τέχνης αποτελούν τους πυλώνες του πεδίου προστασίας του δικαιώματος, το οποίο κατοχυρώνεται και σε κείμενα διεθνούς ισχύος, στο επίκεντρο των οποίων βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ως ειδικότερη έκφανση της ελευθερίας της έκφρασης, η ελευθερία της τέχνης συρρέει αλλά και συγκρούεται με έτερα θεμελιώδη δικαιώματα, με κυριότερο από αυτά την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος. Η ελληνική θεωρία και ιστορία αναδεικνύουν την αρχή της αναλογικότητας ως το κυριότερο εργαλείο στάθμισης και αξιολόγησης των συγκρούσεων, με αποτέλεσμα την αρμονική λειτουργία των συνταγματικών δικαιωμάτων.