Παρουσία. Επιστημονικό περιοδικό του Συλλόγου Διδακτικού Προσωπικού Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Η "Παρουσία", το επιστημονικό περιοδικό του Συλλόγου Διδακτικού Προσωπικού της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δεν αποτελεί απλώς ένα προσιτό βήμα για όσους ενδιαφέρονται να ανακοινώσουν τα πορίσματα των ερευνών τους· αποτελεί, επίσης, μια ανανεωμένη και δυναμική έκδοση που προσκαλεί όχι μόνο τα μέλη του Συλλόγου μας, αλλά και μέλη της ευρύτερης πανεπιστημιακής κοινότητας και άλλους ερευνητές να παρουσιάσουν τα αποτελέσματα του ερευνητικού τους μόχθου και, έτσι, να διαμορφώσουν με την παρουσία τους τον επιστημονικό και τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο.
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους: Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την Creative Commons Attribution License που επιτρέπει σε τρίτους - αποδέκτες της άδειας να χρησιμοποιούν την εργασία όπως θέλουν με την προϋπόθεση της διατήρησης των διατυπώσεων που προβλέπονται στην άδεια σχετικά με την αναφορά στον αρχικό δημιουργό και την αρχική δημοσίευση σε αυτό το περιοδικό. Οι Συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές, και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για την μη αποκλειστική διανομή της εργασίας όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους Συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας (See The Effect of Open Access).
Κατάλογος των μελών ΔΕΠ της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 - Η συντακτική επιτροπή
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και ο πόλεμος του 1940-1941: Η ζωή και ο θάνατος του καθηγητή Ξενοφώντος Κο- ντιάδη (Μασσαλία 1903 - Ιωάννινα 1941)
Αυτό το άρθρο είναι απόπειρα απόδοσης φόρου τιμής στο έργο και τη μνήμη του καθηγητή Χειρουργικής Προπαιδευτικής και Χειρουργικής Παθολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ξενοφώντος Ι. Κοντιάδη, πεσόντος κατά τον β´ παγκόσμιο πόλεμο κατά την εκτέλεση του πατριωτικού και του επιστημονικού του καθήκοντος. Γεννήθηκε μεγάλωσε και σπούδασε στη Γαλλία. Είχε αρχίσει ήδη εκεί μια πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία ως χειρουργός, πριν έρθει στην Ελλάδα το 1935. Τον Ιούνιο του 1940 έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου. Παρότι επιστρατεύτηκε αμέσως ως αξιωματικός του υγειονομικού σώματος, ζητούσε επίμονα να υπηρετήσει την πατρίδα του στο μέτωπο. Τον Ιανουάριο του 1941 μετατέθηκε στο 2ο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, πολύ κοντά στα πεδία των μαχών. Όταν οι Ναζί πλησίαζαν στην πόλη τον Απρίλιο του 1941, αρνήθηκε να εγκαταλείψει τους τραυματίες στρατιώτες για να σωθεί, όπως και πολλοί άλλοι από το προσωπικό του νοσοκομείου. Συνέχιζε να χειρουργεί κατά τον εναέριο βομβαρδισμό της πόλης, στις 20 Απριλίου 1941, όταν τρεις βόμβες που στόχευσαν το νοσοκομείο σκότωσαν αυτόν και το άλλο προσωπικό που βρισκόταν στο χειρουργείο. ABSTRACT This article is an attempt to pay tribute to the memory of Xenophon J. Kontiades (Marseille 1903 - Ioannina 1941), Professor of Surgical Pathology of the University of Athens, who was killed during World War II, performing his patriotic and scientific duty. He was born, grew up and studied sciences and medicine in France. He had already begun a very promising career abroad as a surgeon, before moving to Greece in 1935. He became a professor of Surgery at the University of Athens in June 1940, just before the outbreak of World War II. Although he was immediately called up as a medical officer, he also persistently sought to serve his country at the front line. In January 1941 he was transferred to 2nd Military Hospital of Ioannina, very close to the battlefield. When the Nazis were about to invade the city, in April 1941, himself and the other doctors and nurses of the hospital, refused to abandon the wounded soldiers and run for their lives. When Ionnina was bombarded, on April 20th, he was still operating the wounded, till three bombs, aimed the hospital, killed him and the other staff in the operating-room.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Χαρίκλεια Ι. Μπαλή
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Δημήτρης Μ. Παυλόπουλος
Επιμέλεια έκδοσης Αποστόλου Ειρήνη, Ζώρας Γεράσιμος, Καραδήμας Δημήτρης
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Αργυρώ Φραντζή
Εξώφυλλο και μέλη Δ.Σ Συλλόγου Διδακτικού Προσωπικού Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Δημήτριος Καραδήμας
Το λιονταράκι που τσεβδίζει: Ο Αλκιβιάδης στην αρχαία κωμωδία
Στο άρθρο αυτό εξετάζονται όλα τα χωρία από τα σωζόμενα έργα και αποσπάσματα της αττικής κωμωδίας, τα οποία αναφέρονται ρητά ή υπαινικτικά στον Αλκιβιάδη, το τρομερό παιδί της αθηναϊκής πολιτικής κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 5ου αιώνα π.Χ. Ο Αριστοφάνης, αν και δεν φαίνεται να παρουσίασε ποτέ τον Αλκιβιάδη επί σκηνής, εντούτοις τον μνημονεύει και τον σατιρίζει αρκετές φορές στα έργα του, από τους Δαιταλής (427 π.Χ.) έως τους Βατράχους (405 π.Χ.). Οι μνείες αυτές χαρακτηρίζονται από εντυπωσιακή επιείκεια. Ο Αριστοφάνης σκώπτει τον Αλκιβιάδη μόνο ελαφρά, για ατασθαλίες της προσωπικής του ζωής ή για ελαττώματα της ομιλίας του, ενώ δεν ασκεί ποτέ σοβαρή κριτική σε καθαρά πολιτικές ενέργειές του. Στον αντίποδα, ο Εύπολις περιέλαβε τον Αλκιβιάδη ως βασικό πρόσωπο σε δύο τουλάχιστον κωμωδίες του, τους Κόλακες (421 π.Χ.) και τους Βάπτες (πιθανώς 416 ή 415 π.Χ.), και τον διακωμώδησε με μεγάλη οξύτητα για τις αδυναμίες του χαρακτήρα του, οι οποίες είχαν ευδιάκριτες επιπτώσεις στην πολιτική του δράση. Ο Αλκιβιάδης του Εύπολι απεικονίζεται ως αδίστακτος καιροσκόπος, κόλακας, ασυγκράτητα φιλήδονος, υπέρμετρα φιλόδοξος και επικίνδυνος για τους δημοκρατικούς θεσμούς της πόλης. Η εικόνα συμπληρώνεται από λίγα αποσπάσματα άλλων κωμικών, που επικεντρώνονται ιδίως στην τρυφή και την ακολασία του Αλκιβιάδη. The stammering lion-cub: Alcibiades in ancient comedy This article examines all the passages from the extant plays and fragments of Attic comedy, which openly refer or allude to Alcibiades, the enfant terrible of Athenian politics during the last decades of the 5th century B.C. Aristophanes does not seem to have ever brought Alcibiades as a character on stage, but he mentions and satirizes Alcibiades on several occasions in his plays, from the Banqueters (427 B.C.) to the Frogs (405 B.C.). These references are characterized by impressive lenience. Aristophanes only lightly taunts Alcibiades for misdemeanours in his personal life or for speech defects, but never once criticizes him seriously for his political deeds. On the contrary, Eupolis included Alcibiades as a dramatis persona in at least two comedies, the Flatterers (421 B.C.) and the Baptai (probably 416 or 451 B.C.), and ridiculed him with considerable acrimony for the failings of his character, which had visible consequences on his activity as a politician. Eupolis’ Alcibiades is depicted as an unscrupulous opportunist, a flatterer, an inveterate hedonist, an excessively ambitious man, and a danger for the democratic institutions of the polis. The image is completed with a few fragments of other comic authors, which mainly focus on Alcibiades luxury and debauchery.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Ιωάννης Μ. Κωνσταντάκος
Κατ' αναλογίαν προς την «παρατραγωδία», ο όρος «παρακωμωδία», που εισήχθη το 1995, καθιερώθηκε ως δηλωτικός της εκμετάλλευσης ορισμένων κωμικών θεμάτων από την τραγωδία. Η παρατραγωδία μελετάται ασύγκριτα περισσότερο από ότι η παρακωμωδία εξαιτίας, ως ένα βαθμό, ορισμένων προκαταλήψεων αναφορικά με την δεύτερη (όπως ότι η κωμικότητα διαρρηγνύει το τραγικό αποτέλεσμα ή ότι, για να χαρακτηρίσουμε κάτι ως κωμικό, πρέπει να είναι και ξεκαρδιστικό). Στο παρόν άρθρο αναλύονται οι κύριες εκφάνσεις παρακωμωδίας στις Βάκχες του Ευριπίδη, ήτοι οι σκηνές/θέματα της ιδεατής επιστροφής στη νεότητα και της παρενδυσίας. Για να αποδείξω την ιδιότητά τους ως παρακωμικών, καταφεύγω σε προγενέστερες και μεταγενέστερες Αριστοφανικές κωμωδίες, εντοπίζοντας αναλογίες και/ή επιδράσεις. Εν συνεχεία, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το προσληφθέν κωμικό υλικό υπηρετεί την τραγικότητα· για το σκοπό αυτό, συζητώ τη σύνδεση των δύο παρακωμικών σκηνών. Όπως ακριβώς αναγνωρίζουμε ότι η παρατραγωδία στην κωμωδία έχει χιουμοριστικό σκοπό, πρέπει επίσης να δεχθούμε ότι η παρακωμωδία στην τραγωδία είναι κάτι που εξυπηρετεί την τραγικότητα. Και στις δύο περιπτώσεις δηλαδή, το λογοτεχνικό είδος-αποδέκτης μεταγράφει το αδελφό είδος για τους δικούς του σκοπούς. Υποστηρίζω πως, όπως η παρατραγωδία είναι εξαιρετικά αστεία, έτσι και η παρακωμωδία στις πιο δουλευμένες εκδοχές της είναι εξαιρετικά τραγική: είναι η φρικτή κλιμάκωση που χαρακτηρίζει τις οριακές καταστάσεις και τις οριακές προσωπικότητες. ABSTRACT By analogy with paratragedy, the term paracomedy, introduced in 1995, was established to denote the appropriation of specific comic themes in tragedy. Paratragedy is studied incomparably more than paracomedy, partially due to misconceptions about the latter, such as that comicality destroys the tragic effect, or that to characterise something as comic, it must be hilarious. In the present paper, I discuss the basic manifestations of para-comedy in Euripides Bacchae, namely the themes/scenes of illusory youthfulness and transvestism. To establish their status as paracomic, I draw on earlier and later Aristophanic comedies, locating analogies and/or influences. Secondly, a special emphasis is placed on understanding how the received comic material supports the tragic effect; for this purpose, I discuss the connection of these two scenes. Just as in comedy we acknowledge that paratragedy is intended to be funny, we must also accept that paracomedy in tragedy is something facilitating the tragic effect; in both cases, the recipient-genre transcribes the counter-genre for its own purpose. I argue that as paratragedy is most funny, paracomedy in its finest versions is most tragic: it is a gruesome climax that characterises liminal moments (in terms of rites de passage) and borderline personalities (in psychiatric terms).
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Dimitrios Kanellakis
Το ταξίδι προς τη Δύση αρχίζει: ο Λίβιος Ανδρόνικος και η πρώτη μετάφραση της Οδύσσειας
Η μετάφραση της Οδύσσειας στα λατινικά από τον Λίβιο Ανδρόνικο είναι έργο σταθμός στην ιστορία της λογοτεχνίας: με τον Λίβιο Ανδρόνικο και την Odusia, η ελληνική λογοτεχνία αφικνείται στη Ρώμη. Στην παρούσα εργασία προτίθεμαι να θίξω μια σειρά από σημαντικά ζητήματα τα οποία συνδέονται με το εγχείρημα του Λίβιου, και να σχολιάσω την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι η πρώτη μετάφραση της Οδύσσειας κατέστη εμβληματική μιας επανάστασης τόσο γλωσσικής όσο και πολιτισμικής, διότι το κείμενο της Odusia του Λίβιου έθεσε τα θεμέλια για μια νέα λογοτεχνική παράδοση σε μια νέα γλώσσα (λατινικά) και στο πλαίσιο ενός διαφορετικού πολιτισμού (ρωμαϊκού πολιτισμού). Οι επισημάνσεις μου θα συμβάλουν στην πληρέστερη αποτίμηση των πολιτισμικών συνθηκών που περιέβαλαν τη γένεση της Odusia και θα βοηθήσουν στην αξιολόγηση της μεταφραστικής προσπάθειας του Λίβιου. ABSTRACT The translation of the Odyssey into Latin by Livius Andronicus is a landmark piece of literature: with Livius Andronicus, Greek literature crosses the Adriatic and fuels the beginnings of Latin literature. In the paper at hand I shall touch on a number of important issues associated with Livius enterprise, and I shall discuss the widely-held view that the first translation of the Odyssey became emblematic of a revolution that is both linguistic and cul-tural, because the text of the Livian Odusia laid the foundations for a new literary tradition in a new language (Latin) and culture (Roman culture). I will also share some thoughts on the possible reasons behind Livius decision to translate the Odyssey, which might lead us to appreciate more thoroughly the nuanced cultural context that generated the Odusia.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Σοφία Παπαϊωάννου
Η τέχνη της γαστρονομίας στο πλαίσιο της οράτειας σάτιρας
Σκοπός του άρθρου είναι να αναδείξει τις επιδράσεις που έχει δεχτεί η σάτιρα του Ορατίου από τη fabula palliata και ιδιαίτερα από τις κωμωδίες του Πλαύτου και του Τερεντίου, τόσο μέσα από τον τρόπο που αξιοποιεί ο Οράτιος τον locus communis του συμποσίου και του φαγητού, όσο και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζονται οι τυπικοί χαρακτήρες της ρωμαϊκής κωμωδίας στην ορατιανή σάτιρα. Μελετώντας τις σάτιρες 2.4 και 2.8 του δευτέρου βιβλίου των Σατιρών του, διαπιστώνουμε εντέλει ότι οι χαρακτήρες αυτοί αποτελούν σατιρικές φωνές-personae πίσω από τις οποίες βρίσκεται ο ίδιος ο ποιητής, με στόχο αφενός να στηλιτεύσει πολλές καταστάσεις της εποχής του και αφετέρου να αυτοσαρκαστεί, αλλά και να νουθετήσει τους αναγνώστες του σχετικά με διάφορες πτυχές της καθημερινής τους ζωής. ABSTRACT The aim of this article is to present the effects that the Horatian satire has accepted from the fabula palliata, not only through the way that Horace develops the locus communis of the symposium and food in general, but also through the way in which the common characters of the Roman comedy appear in Horaces satire. By focusing on Sat. 2.4 and 2.8, we realise that these characters constitute satirical voices-personae behind whom lies the poet himself, in order to laugh at himself, but also in order to offer advice to his readers concerning various aspects of their daily life.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Ανθοφίλη Καλλέργη
Απηχήσεις της Οδύσσειας στο ελεγειακό ταξίδι της 1.3 του Τιβούλλου . . .
Η τρίτη ελεγεία του πρώτου Βιβλίου του ρωμαίου ελεγειακού ποιητή Τιβούλλου ανήκει στις ελεγείες του κύκλου του πάτρωνά του, του Μεσσάλλα (1.1, 3, 5, 7). Στη συγκεκριμένη ελεγεία το ελεγειακό «εγώ» φαίνεται να ακολουθεί τον Μεσσάλλα σε μια εκστρατεία στην Ανατολή, αλλά στην πορεία του ταξιδιού νοσεί και εγκαταλείπεται στη Φαιακία με μόνη συντροφιά τη μοναξιά και τη μελαγχολία. Ο ελεγειακός μεταθέτει αυτή την τρομακτική εμπειρία στον κόσμο της μυθολογίας και υποδεικνύει παραλληλισμούς μεταξύ του εαυτού του και του περιπλανώμενου Οδυσσέα που ναυάγησε στο ίδιο νησί στη ραψωδία ε και ζ. Ο Μύθος του Οδυσσέα παραμένει ως «σκηνικό» καθ όλη την ελεγεία και η σκιά του ομηρικού αρχέτυπου πλανιέται πάνω από το ελεγειακό εγώ που ακολουθεί τις ίδιες διαδρομές του νόστου του Οδυσσέα. Ο ομηρικός όμως ήρωας μεταμορφώνεται σε ελεγειακό αντιήρωα. Ο Τίβουλλος βλέπει τον εαυτό του εγκαταλελειμμένο στη Φαιακία στο έλεος της αρρώστιας του, όπως ο Οδυσσέας ήταν εγκαταλελειμμένος στη Φαιακία. Έχοντας συμβιβαστεί με την ιδέα του θανάτου, ο Τίβουλλος φαντάζεται ότι η ίδια η Αφροδίτη θα οδηγήσει την ψυχή του στα Ηλύσια Πεδία. Στον αντίποδα των Ηλυσίων βρίσκονται τα Τάρταρα, ένας χώρος βασανιστηρίου προορισμένος για τους αμαρτωλούς κατά του Έρωτα. Ακόμη και στο τέλος της ελεγείας το ομηρικό αρχέτυπο βρίσκεται πίσω από τη σκέψη του ποιητή. Όπως ο Οδυσσέας, υποτιθέμενος νεκρός, επιστρέφει στην Πηνελόπη από τον Άλλο Κόσμο, έτσι και ο Τίβουλλος επιστρέφει θριαμβευτής από την υπερκόσμια Φαιακία της ποίησής του. ABSTRACT Tibullus 1.3 belongs to the group of elegies addressed to Messalla (1.1, 3, 5, 7). In the particular elegy, the elegiac «ego» appears to follow Messalla in his expedition to the East. However, during the journey the elegiac speaker experiences an illness and is abandoned in Phaeacia with his loneliness and melancholy as sole companion. The elegiac poet projects this horrible experience onto the world of myth and parallels himself to the wandering Odysseus who ended up shipwrecked in the same island in Odyssey 5 and 6. The story of Odysseus remains as the «setting» throughout the elegy and the shadow of the Homeric archetype haunts the elegiac «ego», which follows the same course of Odysseus nostos. As the elegy unravels, however, we see the Homeric hero transforming himself into an elegiac antihero. Tibullus sees himself abandoned in Phaeacia, at the mercy of his illness, in the same way Odysseus was abandoned in Phaeacia. Having come to terms with the idea of death, Tibullus imagines that Aphrodite herself will lead his soul to Elysium. On the other side of Elysium lies Tartarus, a place of torture designated for those who sinned by fighting against Amor. The Homeric archetype remains in the poets thought to the end of the poem. Just like Odysseus, who, even though alleged to be dead, came back to Penelope from the dead, Tibullus makes a triumphant return from the outlandish Phaeacia of his poetry.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Παναγιώτα Παπακώστα
Dionysius of Alicarnassus on the pleasant and the beautiful - Traces of Platonic influence
Στο έργο του Περί συνθέσεως ονομάτων ο Διονύσιος Αλικαρνασσεύς ισχυρίζεται ότι η επιτυχημένη σύνθεση πρέπει να επιδιώκει πάντοτε να κατακτήσει δύο απολύτως διακριτούς μεταξύ τους στόχους: τὴν ἡδονήν και τὸ καλόν. Παρά την κεντρική θέση, όμως, που έχει αυτή η διάκριση στη θεωρία του για την επιτυχημένη σύνθεση, ο Διονύσιος δεν καταφέρνει να την υποστηρίξει και να την εξηγήσει ικανοποιητικά και πειστικά ούτε με τις θεωρητικές του προσεγγίσεις ούτε με τα παραδείγματα που προσκομίζει. Τίθεται, επομένως, το ερώτημα πού στηρίζει αυτή τη βασική και σταθερή πεποίθησή του ο Διονύσιος. Στο άρθρο αυτό θα υποστηρίξω την άποψη ότι η συγκεκριμένη θέση του μπορεί να ερμηνευτεί ως δείγμα πλατωνικής επίδρασης. Αυτό που δεν καταφέρνει να εξηγήσει με σαφήνεια ο Διονύσιος εξηγείται, πιστεύω, σε ικανοποιητικό βαθμό από την πλατωνική θεωρία που φαίνεται ότι είχε κατά νου. ABSTRACT The distinction between the pleasant and the beautiful is a basic one in Dionysius On Literary Composition. Despite the great importance of his distinction, however, he does not manage to substantiate it in a clear and direct way. My main argument is based on this observation that Dionysius basic distinction between a pleasant and a beautiful style is not persuasively supported either by his theoretical considerations or by his examples. This means that the question where he grounds his conviction about the validity of his distinction is open. I interpret this conviction as a sign of deep Platonic influence. I will try to show that what Dionysius does not manage to explain clearly is explained to a certain extent by the Platonic theory he seems to have in mind.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Dimitrios Karadimas
Το λογοτεχνικό υπόβαθρο του θέματος της φιλίας στο μυθιστόρημα του Χαρίτωνα
Το άρθρο μελετά διεξοδικά τις πολυπληθείς λογοτεχνικές οφειλές που είναι αναγνωρίσιμες στον τρόπο με τον οποίο ο Χαρίτων αξιοποιεί το παραδοσιακό θέμα της φιλίας. Η εδώ εξεταζόμενη ιδιωτικού τύπου φιλία του ήρωα Χαιρέα με τον Πολύχαρμο αντιδιαστέλλεται καταρχήν προς άλλες λιγότερο σημαντικές μορφές φιλίας στις οποίες περιστασιακά αναφέρεται ο συγγραφέας. Εν συνεχεία συνοψίζεται η θέση που έχει στην πλοκή του έργου η μορφή του Πολύχαρμου και η άρρηκτη σύνδεσή της με την δράση του κεντρικού ήρωα. Από τις πλούσιες λογοτεχνικές καταβολές του επίμαχου θέματος εξετάζονται καταρχήν αυτές που αφορούν στην ομηρική ποίηση, από την οποία ο Χαρίτων αντλεί ως βασικό πρότυπό του την φιλία ανάμεσα στον Αχιλλέα και τον Πάτροκλο. Ακολούθως εξετάζεται η αξιοποίηση από τον Χαρίτωνα δύο αντλημένων από τον Ευριπίδη περιπτώσεων φιλίας, αυτής μεταξύ Άδμητου και Ηρακλή στη Άλκηστη και κυρίως εκείνης μεταξύ Ορέστη και Πυλάδη στην Ιφιγένεια εν Ταύροις. Τέλος, αναλύεται η πρόσληψη στο έργο αυτό του θέματος της φιλίας στη Νέα Κωμωδία, με έμφαση στον καθοριστικής σημασίας εν προκειμένω Δύσκολο του Μενάνδρου. ABSTRACT This paper studies the rich literary background of the theme of friendship in the novel of Chariton. More specifically, the focus of the present discussion is the friendship of the novelistic hero Chaereas with Polycharmus, a relationship far more important than other kinds of friendship occasionally mentioned by Chariton. The paper sets out the role of Polycharmus in the plot of the novel and how closely he is linked to the deeds of Chariton’s protagonist. It is suggested that the literary pedigree of the theme in question goes back to Homer, particularly to the friendship of Achilles with Patroclus. Additionally, Chariton seems to engage in a dialogue with two Euripidean treatments of the same theme, namely the friendship of Admetus with Heracles in the Alcestis and especially that of Orestes with Pylades in Iphigenia in Tauris. Finally, the paper analyses Chariton’s reworking of the theme of friendship in the New Comedy with particular emphasis on Menander’s Dyskolos, which appears to be of crucial importance in this connection.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Χρήστος Φάκας
Η σύνταξη του συνδέσμου κἂν στις παραχωρητικές προτάσεις των ελληνικών μη λογοτεχνικών παπύρων της αυτοκρατορικής και της πρώιμης αραβικής εποχής
Το άρθρο ασχολείται με τη χρήση του συνδέσμου κἂν στις παραχωρητικές προτάσεις των ελληνικών παπυρικών εγγράφων της αυτοκρατορικής και της πρώιμης αραβικής περιόδου (31 π.Χ. - 800 μ.Χ.). Οι εισαγωγικές παρατηρήσεις επικεντρώνονται στη συχνότητα εμφάνισης και στον τρόπο σύνταξης αυτού του συνδέσμου. Ακολουθούν αντιπροσωπευτικά παραδείγματα της συντακτικής δομής του συνδέσμου κἄν, τα οποία απαντούν σε ένα σώμα περίπου 55.000 παπυρικών, μη λογοτεχνικών, κειμένων και 15.000 οστράκων της εξεταζόμενης περιόδου. Η σύγκριση αυτής της δομής με τη γλώσσα της κλασικής εποχής, των ελληνικών επιγραφών και της Καινής Διαθήκης μας οδηγεί σε χρήσιμα συμπεράσματα για τη γλώσσα των παπύρων της εποχής και το μορφωτικό επίπεδο των γραφέων. ABSTRACT The article deals with the use of the conjunction κἄν in concessive clauses of Greek documentary papyri of the Imperial and early Arabic Period (31 B.C. - 800 A.D.). The introductory remarks focus on the frequency of occurrence and the syntax of this conjunction. Then, there are representative examples of the syntactic construction of the conjunction κἄν, which are found in a body of approximately 55,000 Greek non-literary papyri texts and 15,000 ostraca of the period under consideration. The comparison of this structure with the language of the Classical Period, the Greek Ιnscriptions and the New Testament leads us to useful conclusions about the language of the papyri of this era and the educational level of the writers.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Ελένη Θ. Τσιτσιανοπούλου
Ἡ ἐπίδραση τῶν Ὁμηρικῶν Ἐπῶν στὸ ἔργο τοῦ Νικηφόρου Χρυσοβέργη
Ὁ Νικηφόρος Χρυσοβέργης, δάσκαλος τῆς λεγόμενης πατριαρχικῆς σχολῆς καὶ μητροπολίτης Σάρδεων, συγκαταλέγεται στὴ χορεία τῶν σπουδαίων ρητόρων τῆς μέσης βυζαντινῆς περιόδου. Βεβαίως τὸ ἔργο του εἶναι σαφῶς ἐπηρεασμένο ἀπὸ τοὺς ἀττικοὺς ρήτορες. Ὄμως, ἔχει δεχθεῖ καὶ πολλὲς ἐπιδράσεις ἀπὸ τὰ ὁμηρικὰ ἔπη. Στίχοι αὐτούσιοι, στίχοι παραλλαγμένοι, ὁμηρικὲς φόρμουλες, λέξεις καὶ εἰκόνες παρελαύνουν μέσα ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ Χρυσοβέργη. Ἡ παροῦσα μελέτη ἔχει σκοπό της νὰ καταδείξει αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις καὶ νὰ ἐξηγήσει ὅσο εἶναι δυνατὸν τὴ λειτουργία τους μέσα στὸ ἔργο τοῦ ρήτορα. Τέλος, γίνεται μία σύντομη ἀποτίμηση τῆς ἐπίδρασης τοῦ ὁμηρικοῦ ἔργου στὰ χρυσοβέργεια κείμενα. ABSTRACT Nikephoros Chrysoberges, a teacher of the so-called Patriarchal School and Metropolitan of Sardis, is one of the great rhetors of the Middle Byzantine period. His work is obviously influenced by Attic orators, however, we can identify many influences from Homeric poems. Identical verses, varied verses, Homeric formulas, words and icons, all can be found throughout the work of Chrysoberges. The present study aims to demonstrate these influences, and to explain as much as possible their function in the work of the orator. Finally, there is a brief assessment of the influence of the Homeric texts on the work of Chrysoberges.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Μυρσίνη Στ. Αναγνώστου
Η κρίση της επιστήμης και η Κλασική Φιλολογία στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης: Ιστορικές και φιλοσοφικές προϋποθέσεις
Η παρούσα εργασία επιχειρεί να διερευνήσει τη θέση της γερμανικής αρχαιογνωσίας (Altertumswissenschaft) και των κλασικών σπουδών μέσα στη γενικότερη κρίση της επιστήμης μετά τον συγκλονισμό του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου (θέση Forman). Η ήττα της Γερμανίας, η αίσθηση παρακμής και ο διάχυτος πεσιμισμός (Oswald Spengler), η απόσταση από τον ορθολογισμό και η επανάκαμψη ενός διαισθητικού νεορομαντισμού θέτει σε αμφισβήτηση την κραταιά σχολή του φιλολογικού ιστορισμού που κυριάρχησε κατά τον 19ο αιώνα (U. von Wilamowitz). Εξετάζεται η επίδραση της πολιτισμικής κριτικής του Friedrich Nietzsche και του κινήματος της Φιλοσοφίας της ζωής (Lebensphilosophie) πάνω στους νεαρούς κλασικούς φιλολόγους που επέστρεφαν από τα μέτωπα του Πολέμου, το αίτημα για αξιολόγηση στην επικράτεια των πνευματικών επιστημών (σε αντίθεση με την αντικειμενικότητα των φυσικών επιστημών), καθώς και η κριτική στον επιστημονικό θετικισμό από τους εκπροσώπους ενός αισθητικού φονταμενταλισμού στο πεδίο της λογοτεχνίας (George - Kreis). Παρουσιάζονται, τέλος, οι κατευθύνσεις που έλαβε η αρχαιογνωστική επιστήμη στη Γερμανία υπό την επίδραση των παραπάνω εξελίξεων μέσα στο διανοητικό περιβάλλον της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Ιδιαίτερη εστίαση δίνεται στο αμφιλεγόμενο και εν τέλει ματαιωμένο εγχείρημα του Werner Jaeger να αναβιώσει τα ιδεώδη της αρχαιοελληνικής παιδείας και να τα καταστήσει ζώσες αρχές της σύγχρονης γερμανικής εκπαιδευτικής και πολιτικής διαδικασίας. ABSTRACT This paper aims to explore the German Altertumswissenschaft in the general crisis of science following the shock of World War I (Forman thesis). The defeat of Germany, the sense of decline and diffuse pessimism (Oswald Spengler), the distance from rationalism and the re-emergence of an intuitive neo-romanticism puts into question the vigorous school of philological his-toricism that dominated in the 19th century (U. von Wilamowitz). The study examines the influence of Friedrich Nietzsche's cultural critique and the philosophy of life movement (Lebensphilosophie) on the young classical scholars who returned from the fronts of the War, the request for evaluation in the territory of the humanities (Geisteswissenschaften) as opposed to the objectivi-ty of the natural sciences (Naturwissenschaften), as well as the critique of scientific positivism by the representatives of aesthetic fundamentalism in the field of literature (George - Kreis). Finally, there are presented the orientations that Altertumswissenschaft received in Germany under the influence of the above developments within the intellectual environment of the Weimar Republic. Particular focus is given to Werner Jaeger's controversial and finally frustrated attempt to revive the ideals of ancient Greek education (Paideia) and to make them living principles of the modern German educational and political process.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Βασίλειος Π. Βερτουδάκης
The emergence of the greek definite article
Το άρθρο εξετάζει την κατανομή, τη σημασιολογία και το γραμματικό καθεστώς του οριστικού άρθρου στην ελληνική. Υποστηρίζεται ότι το οριστικό άρθρο της νέας ελληνικής είναι ένα άρθρο δευτέρου σταδίου (σύμφωνα με την τυπολογία του Greenberg 1978), το οποίο όμως έχει αρχίσει να αποκτά χαρακτηριστικά άρθρου τρίτου σταδίου. Η σύγκριση του νεοελληνικού οριστικού άρθρου με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών γλωσσών δείχνει ότι αυτό παρουσιάζει σοβαρές διαφορές από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά. Το οριστικό άρθρο στη νέα ελληνική εμφανίζει εκτεταμένη υποχρεωτικότητα, η οποία δεν εμφανίζεται σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Π.χ. είναι υποχρεωτικό πριν από τα κύρια ονόματα, όταν αυτά βρίσκονται σε θέση υποκειμένου. Μετά την εισαγωγή από τον Greenberg (1978) της τυπολογίας των τριών σταδίων για τα οριστικά άρθρα και του παρεπόμενου «κύκλου του οριστικού άρθρου», αρκετές μελέτες έχουν αποδείξει ότι η εξέλιξη των δεικτικών στοιχείων σε οριστικά άρθρα είναι μια τεκμηριωμένη περίπτωση γραμματικοποίησης. Ο στόχος της παρούσας εξέτασης είναι να συζητήσει την εξέλιξη του ελληνικού οριστικού άρθρου και να περιγράψει το συγχρονικό του καθεστώς σε συνάρτηση με το διαχρονικό του «ταξίδι». Ερευνώνται σώματα κειμένων από όλες τις περιόδους της ελληνικής (κλασική, ελληνιστική, μεσαιωνική, νέα ελληνική). ABSTRACT This paper examines the distribution, semantics and grammatical status of the definite article in Modern Greek. It argues that the definite article in Greek is an article of the Second Stage (following the typology of Greenberg 1978), which has started to acquire features of a Third Stage article. If we compare it with definite articles in other European languages (e.g. in Italian, in English) we can easily discern differences in their distribution. Definite articles in Modern Greek present an extended obligatoriness, which is not observed in other European languages, e.g. the definite article in Modern Greek is obligatory before proper names, when they are used in subject position. Since Greenberg (1978) introduced the typology of the Three Stages for definite articles and of the cycle of the definite article, several studies have shown that the evolution of deictic elements in definite articles is a well-attested case of grammaticalization. The purpose of the present investigation is to discuss the evolution of the Greek definite article and to describe its synchronic status in relation to its diachronic journey. The investigation examines corpora of texts from every period of the Greek language (Classical Greek, Hellenistic Greek, Medieval Greek, Modern Greek).
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Gianoula Giannoulopoulou
Κλυταιμήστρας δικαίωση (;): από την Ηλέκτρα του Σοφοκλή στο ανεπίδοτο Γράμμα του Ιάκωβου Καμπανέλλη
Στην παρούσα εργασία επιχειρείται παράλληλη ανάγνωση του μονολόγου του Ιάκωβου Καμπανέλλη Γράμμα στον Ορέστη με την Ηλέκτρα του Σοφοκλή με στόχο να καταδειχθεί σε ποιο βαθμό έχει επηρεαστεί ο νεότερος δημιουργός από αυτή τη σοφόκλεια τραγωδία. Χωρίς αμφισβήτηση το διακειμενικό υπόστρωμα του Γράμματος είναι ευρύτερο, αλλά η Ηλέκτρα του Σοφοκλή αποτελεί έναν από τους δραματικούς προγόνους του και μπορεί με τρόπο πειστικό να συμπεριληφθεί στις κύριες διακειμενικές πηγές του. Στην εργασία ανιχνεύονται και αναλύονται στοιχεία της σοφόκλειας τραγωδίας (θεματικά, μυθολογικά, ηθολογικά, δραματουργικά κ.ά.), τα οποία απαντούν ανεστραμμένα, παραλλαγμένα και σπανιότερα αυτούσια στον μονόλογο του Καμπανέλη, που επιχειρεί ένα διαφορετικό ταξίδι στον κόσμο των αρχετυπικών μορφών του μύθου με τελικό στόχο τη δικαίωση της Κλυταιμήστρας. ABSTRACT The object of the present paper is a parallel study between Iakovos Kambanellis monologue Letter to Orestes and Sophocles Electra and aims at showing the degree of influence that the sophoclean tragedy has exerted upon the modern Greek playwright. Undoubtedly, the Letters intertextual base is wider, but Sophocles’ Electra constitutes one of its main dramatic an-cestors and can, in a convincing way, be included in its principal intertextual sources. In this study, elements of the sophoclean tragedy (mythological, dramatic, thematic, et. c.) are isolated and analyzed as they appear reversed, changed and adjusted, and, in a lesser degree, in their original form in Kambanellis monologue. It is observed that the modern playwright attempts a different voyage in the myths archetypal world and his ultimate goal is Clytaemestras justification.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Ιωάννης Α. Πανούσης
Victor Hugo, poète romantique au service de la guerre d' indépendance grecque : quelques réflexions sur le poème « L'Enfant »
Ύστερα από μια σύντομη αναφορά στο φιλελληνικό κίνημα που παρουσιάστηκε στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Γαλλία, γύρω στο 1820 και ενέπνευσε τα κείμενα των ρομαντικών συγγραφέων για τους οποίους γίνεται εκτενής μνεία, η μελέτη αυτή αφορά κυρίως την κυρίαρχη φυσιογνωμία της Ρομαντικής Σχολής, τον Βίκτωρα Ουγκώ. Στρατευμένος διανοούμενος ήδη από τη νεαρή του ηλικία, ο Ουγκώ χειρίστηκε με μαεστρία την πένα του για να εκφράσει τις απόψεις του σχετικά με φλέγοντα πολιτικά ή κοινωνικά θέματα της εποχής του. Όπως διαφαίνεται από τη μελέτη μας, ο αγώνας των Ελλήνων για την ανεξαρτησία τους δεν τον άφησε αδιάφορο. Εκτενής αναφορά γίνεται στα κείμενα (ποιήματα, άρθρα) που μαρτυρούν το ενδιαφέρον του, ενώ παρουσιάζεται και η ποιητική του συλλογή Τα Ανατολίτικα (Les Orientales) καθώς έξη ποιήματά της είναι αποκλειστικά αφιερωμένα στο μεγάλο αυτό ιστορικό γεγονός. Το άρθρο μας ολοκληρώνεται με την υφολογική και σημασιολογική προσέγγιση του ιδιαίτερα γνωστού ποιήματος «Το Ελληνόπουλο» (« L'Enfant ») το οποίο θεωρείται ως ένα από τα δημοφιλέστερα κείμενα του Βίκτωρος Ουγκώ. ABSTRACT After a short reference at the Philhellenism, which appeared in Europe, and especially in France, at about 1820, and inspired the romantic authors texts, this study concerns most of all the leading figure of the Romantic School, Victor Hugo. As an engaged writer, Hugo tried, since his youth, to express with his talented writing his point of view about political and social issues of his time. As this article is pointing out, the greek struggle for independence stimulated his interest as some of his texts, that we mention here, prove. We present especially his poetic collection Les Orientales six poems of which are inspired from this great historical event. Our study is completed with a stylistic and semantic approach of the well-known poem “The Child” which is considered as one of the most popular Hugos poem.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Ioanna Papaspyridou
Italianismi a Cefalonia e gli studi di Manlio Cortelazzo sul contatto italogreco
Η παρούσα μελέτη εκπονείται στο πλαίσιο ευρείας έρευνας που ανιχνεύει την παρουσία του ιταλικού στοιχείου στη Νέα Ελληνική και τις διαλέκτους της. Τμήματα της έρευνας έχουν ήδη δημοσιευτεί στον τόμο Italoellenica Α´. Mελέτες για τον λεξικό δανεισμό (Minniti-Γκώνια 2018). Σκοπός της έρευνάς μας είναι, οι ιταλικές και βενετσιάνικες δάνειες λέξεις που ήδη σώζονται σε γλωσσάρια να εξεταστούν από λεξικογραφική, σημασιολογική και πραγματολογική πλευρά στο πλαίσιο του κεφαλληνιακού ιδιώματος. Στη φάση αυτή, ωστόσο, θεωρήθηκε πιο χρήσιμο η έρευνα να ξεκινήσει από τα κείμενα της παράδοσης, είτε γραπτά ― συγκεκριμένα τα έργα του Κατσαΐτη (17ου αι.), είτε προφορικά ― και ειδικότερα τα Κεφαλονίτικα Γνωμικά του Δημητρίου Λουκάτου (1952). Στη δειγματοληπτική εξέταση των παραπάνω κειμένων επικεντρώνεται το β´ μέρος του παρόντος άρθρου. Προηγείται στο α´ μέρος η αναφορά στις μελέτες του Ιταλού διαλεκτολόγου Manlio Cortelazzo (με την ευκαιρία των 100 χρόνων από τη γέννησή του) γύρω από την επαφή της ιταλικής με την ελληνική γλώσσα. Ειδικότερα εξετάζεται η μελέτη του γύρω από τους «ιταλισμούς» στην κεφαλλονίτικη διάλεκτο, η οποία υπήρξε σημαντική γιατί έθεσε τα μεθοδολογικά θεμέλια για την προσέγγιση του ιταλικού-βενετσιάνικου στοιχείου στη ΝΕ. Στο τέλος του άρθρου παρατίθεται και βιβλιογραφικός κατάλογος των δημοσιευμάτων του Manlio Cortelazzo που σχετίζονται με την επαφή μεταξύ της ιταλικής-βενετσιάνικης και της ελληνικής γλώσσας. ABSTRACT This study is included in a broader lexicographic project which aims to the edition of a dictionary of Italian and Venetian loanwords (Italianisms) in the Modern Greek language and its dialects. The MG dialects most involved in the project are those of the Ionian Islands, the Cyclades Islands, Crete, Cyprus and the Dodecanese Islands, because of their century-old relationships with Venice and Italy. In its first part, this article deals with the studies of Manlio Cortelazzo about the influences of Greek language in Italy, namely in the Venetian dialect, as well as of Italian language in Greece, particularly in Corfu and Cephalonia. In its second part, the article focus on the presence of Italian and venetian language in the Cephalonia Island and the influences of both on the local dialect (kefalonitika) by examining linguistic corpora and glossaries, as well as works literary or other kind of texts. At this moment, the research have focused on three types of texts, which represent the linguistic usage in three different periods of time: the Cephalonian writer Petros Katsaitis’s works (1660-1742) and particularly his tragedy Ιφιγένεια (Ifigenia), a sylloge of cephalonian proverbs compiled in 1952 by ethnologist D. Loukatos and a series of short texts from the web (social networks and local blogs). Indexing of Cephalonian dialect glossaries will follow.
Πνευματική ιδιοκτησία (c) 2026 Domenica D. Minniti-Γκώνια