Τόμος 6 (2021). Ι. Βοσκός, Η Αρχαιολογίας της Αποθήκευσης. Οικονομία και κοινωνική αλλαγή στην Κύπρο κατά την Κεραμική Νεολιθική και Χαλκολιθική Περίοδο

Περίληψη

Η Αρχαιολογίας της Αποθήκευσης. Οικονομία και κοινωνική αλλαγή στην Κύπρο κατά την  Κεραμική Νεολιθική και Χαλκολιθική Περίοδο [=The Archaeology of Storage: Economy and Social Change in Cyprus during the Ceramic Neolithic and Chalcolithic Periods]

Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στη διερεύνηση της κοινωνικής και πολιτισμικής αλλαγής κατά την Κεραμική Νεολιθική και Χαλκολιθική περίοδο στην Κύπρο. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού επιλέχθηκε η μελέτη των αποθηκευτικών πρακτικών αλλά και η καταγραφή δεδομένων της ευρύτερης οικονομικής δραστηριότητας συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων της Κύπρου. Η αποθήκευση αντιμετωπίζεται ως οικονομική πράξη η οποία αντικατοπτρίζει εν μέρει και την κοινωνική πραγματικότητα των επιλεγμένων προϊστορικών κοινοτήτων. Μέσω των καταγεγραμμένων στοιχείων, επιχειρείται μια ολιστική προσέγγιση της οικονομικής βάσης και συζητούνται οι κοινωνικές προεκτάσεις των δεδομένων που προκύπτουν. Επιπλέον γίνεται απόπειρα εξισορρόπησης μιας κατά βάση υλιστικού υποβάθρου μελέτης με τις άυλες πτυχές του πολιτισμικού φαινομένου. Παράλληλα, αξιοποιούνται τα διαθέσιμα δεδομένα από τις σχετικές βιοαρχαιολογικές μελέτες και από τα στοιχεία της οργάνωσης και χρήσης του χώρου των επιλεγμένων οικισμών. Βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι η διαπίστωση της ύπαρξης ενός ευέλικτου τροφοπρομηθευτικού μοντέλου το οποίο χαρακτηρίζεται από τη σταθερή εναλλαγή της τροφοσυλλογής και της τροφοπαραγωγής ως βασικού πυλώνα της οικονομίας. Η μακροχρόνια επιβίωση ενός «αναχρονιστικού» τρόπου ζωής στην Κύπρο ερμηνεύτηκε ως στοιχείο μιας ιδιαίτερης τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας. Όσον αφορά στην πολιτισμική αλλαγή, η μελέτη αυτή έδειξε ότι η κατάρρευση των λεγόμενων πολιτισμών της Σωτήρας (Κεραμική Νεολιθική) και Ερήμης (Μέση Χαλκολιθική) σχετίζεται με την απροθυμία των κοινωνικών ομάδων της Κύπρου να εγκαταλείψουν τις ισότιμες κοινωνίες και να υιοθετήσουν στοιχεία κάθετης κοινωνικής διαστρωμάτωσης. Κομβικό σημείο ως προς αυτό είναι η Ύστερη Χαλκολιθική περίοδος όταν τελικά ορισμένες κοινωνικές ομάδες κατάφεραν να θεσμοποιήσουν την ανώτερη κοινωνική τους θέση και να ελέγξουν τις σχέσεις παραγωγής. Η παράλληλη εμφάνιση στοιχείων εντατικοποίησης της οικονομίας, παγίωσης του τροφοπαραγωγικού τρόπου ζωής, τεχνικής εξειδίκευσης σε διάφορους τομείς και άλλων, σηματοδοτεί την εκκίνηση μιας διαδικασίας σταδιακής μετάλλαξης της οικονομίας και κοινωνίας, η οποία θα ολοκληρωθεί σε προχωρημένο στάδιο της Εποχής του Χαλκού.