Τόμος 11 (2024). Αγροτικές εγκαταστάσεις των ύστερων κλασικών χρόνων

Περίληψη

Αντικείμενο της δημοσίευσης αποτελεί μια μεγάλης έκτασης αγροτική εγκατάσταση που εντοπίστηκε στις θέσεις Κομπολόι και Ντουβάρι Ι και ΙΙ, στα ΒΑ της κοινότητας Σκοτίνας της Π.Ε. Πιερίας στην Βόρεια Ελλάδα, με αφορμή δημόσια έργα σύγχρονων υποδομών.

Πρόκειται για μια εκτεταμένη εγκατάσταση που ιδρύθηκε μετά τα μέσα του 4^ου αι. π.Χ., πιθανόν στα χρόνια του Φιλίππου Β΄, και επεκτάθηκε κατά την πρώιμη μεταλεξάνδρεια περίοδο. Η καταστροφή του κεντρικού συγκροτήματος της αγρεύπαυλης συμπίπτει με τη γενική καταστροφή που εντοπίστηκε στην ευρύτερη περιοχή και τοποθετείται χρονολογικά στο α΄ τέταρτο του 3ου αι. π.Χ., πιθανόν κατά την περίοδο εισβολής των Γαλατών στην Μακεδονία. Η αγρεύπαυλη στη θέση Κομπολόι δεν ανέκαμψε ποτέ, σε αντίθεση με τους λοιπούς γειτονικούς οικισμούς και άλλες αγροικίες της εγγύς περιοχής που διατηρήθηκαν, όπως για παράδειγμα οι βοηθητικές εγκαταστάσεις στη θέση Ντουβάρι, που παρουσιάζουν και μία επόμενη οικιστική φάση ως τον 2^ο αι. π.Χ.

Πυρήνα της εγκατάστασης αποτελεί ένα συγκρότημα δύο κτιρίων, μίας οικίας και ενός ειδικά διαμορφωμένου πιθεώνα, που καταλαμβάνουν έκταση 1.368 τ.μ. περίπου. Στον περιβάλλονται χώρο εντοπίστηκαν πλήθος υπαίθριων και ημιυπαίθριων κατασκευών, με τον ζωτικό χώρο της αγροικίας να φτάνει τα 5,5 στρέμματα. Η παραγωγική δραστηριότητα της αγρεύπαυλης στρέφεται αποκλειστικά γύρω από την καλλιέργεια της αμπέλου και της παραγωγής κρασιού, όπως κατέδειξε αρχικά η αρχαιοβοτανολογική έρευνα και στη συνέχεια η μελέτη των ευρημάτων.

Ο πιθεώνας που οργανώνεται γύρω από την περίστυλη λιθόστρωτη αυλή, με τους πίθους να λειτουργούν ως δεξαμενές αποθήκευσης και υπολήνια, παραμένει ως προς το σχεδιασμό και τη χρήση του χωρίς άλλο γνωστό παράλληλο. Η οικία πιθανότατα ανήκει στο γνωστό τύπο της διπλής οικίας με περίστυλες αυλές και κεντρικό υπόγειο που έφερε πύργο.

Η ίδρυση αγροτικών εγκαταστάσεων με εκτεταμένη παραγωγή κατά τον 4ο αι. π.Χ. στην μακεδονική ύπαιθρο έχει τεκμηριωθεί με τον εντοπισμό αρκετών θέσεων τις τελευταίες δεκαετίες και φαίνεται να σχετίζεται με την πολιτική σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη του βασιλείου, από τα χρόνια της βασιλείας του Φιλίππου Β΄ και μετά.

Η αποκλειστική ενασχόληση με την αμπελοκαλλιέργεια και την οινοποίηση, με πλεονασματική παραγωγή, καθιστά ιδιαίτερη την περίπτωση της συγκεκριμένης αγροτικής εγκατάστασης, με τη θέση και το ρόλο της στη διακίνηση των επώνυμων οίνων της μακεδονικής γης, να αναζητείται.