Δύο νέα αγαλμάτια της θεάς Αθηνάς από το Ασκληπιείο της Επιδαύρου και η λατρεία της θεάς στο ιερό και την πόλη

Περίληψη

Η μελέτη επισκοπεί διαχρονικά τη λατρεία της θεάς Αθηνάς και τη σημασία της στα τοπικά θρησκευτικά συμφραζόμενα της Επιδαύρου (αρχαίας πόλης και Ασκληπιείου) με αφορμή δύο αδημοσίευτα αγαλμάτια της θεάς, ύστερης κλασικής και ύστερης αυτοκρατορικής περιόδου αντίστοιχα. Η λατρεία της Αθηνάς στην Επιδαυρία αν και παλαιά, παράμεινε διαχρονικά δευτερεύουσας σημασίας σε σχέση με εκείνη του Ασκληπιού. Στην πόλη της Επιδαύρου η θεά λατρεύεται ως Κισσαία, ενώ οι στενές σχέσεις με την Αθήνα κατά την πρώιμη περίοδο αντικατοπτρίζονται στη λατρεία των θεαινών Δαμίας και Αυξησίας, τοπικής εκδοχής των Ελευσινίων Θεοτήτων. Τον 4ο αι. π.Χ., η συνειδητή επιλογή διαμόρφωσης της λατρείας του Ασκληπιού σε ένα εξαγώγιμο, διεθνές πολιτιστικό προϊόν οδηγεί στην ένταξη στο τελετουργικό της αναίμακτης πρόθυσης πριν την εγκοίμηση νέων ελάσσονων θεοτήτων μεταξύ των οποίων και η Αθηνά (υπό αττική επιρροή). Κατά την ελληνιστική και αυτοκρατορική περίοδο, η θέση της θεάς σε σχέση με την κύρια λατρεία παραμένει δευτερεύουσα, με την αττική επιρροή, καλλιτεχνική και θρησκευτική, να βαίνει ολοένα αυξανόμενη. Η  τάση αυτή θα οδηγήσει ιδίως κατά τον 3ο – 4ο αι. μ.Χ. στη στενή σύνδεση της λατρείας του Ασκληπιού με εκείνη των Ελευσινίων Θεοτήτων (κατά τα πρότυπα της Αττικής), μέσω της παλαιάς τοπικής εκδοχής των τελευταίων στην πόλη της Επιδαύρου.

The study focuses on the cult of the goddess Athena and its importance within the local religious context of Epidauros (ancient city and Asklepieion) on the occasion of the publication of two hitherto unknown statuettes of the goddess, of late Classical and late imperial date respectively. The cult of Athena in Epidauros, although old, remained of secondary importance in relation to that of Asklepios. In the city of Epidauros the goddess was worshipped with the epithet Kissaia, while the close relationship the city maintained with Athens during the early Archaic period is reflected in the worship of two local olive-tree deities, Damia and Auxesia, local versions of the Eleusinian Deities. In the 4th c. BC, the conscious choice of shaping the cult of Asklepios in an exportable, international cultural product leads to the inclusion in the ritual of bloodless sacrifice preceding incubation, of new minor deities, including Athena (probably under Athenian influence). During the Hellenistic and Imperial periods, Athena’s position in the Epidaurian pantheon remains secondary, while Attic influence, artistic and religious, gradually but consistently increases. This tendency will lead especially during the 3^rd and 4^th c. A.D. to the cult of Asklepios being closely connected to that of the Eleusinian Deities, with the latter’s Archaic Epidaurian version serving as the intermediary link.