Σασανιδική σφραγιδογλυφία: Ιστορικές και εικονογραφικές παρατηρήσεις στις Σασανιδικές σφραγίδες από ελληνική ιδιωτική συλλογή

Περίληψη

Αντικείμενο αυτής της μελέτης είναι, καταρχάς, η παρουσίαση σαράντα μιας (41) αδημοσίευτων σφραγίδων Σασανιδικής περιόδου, με προέλευση το Ιράν, που ανήκουν σε μια παλιά, Ελληνική, ιδιωτική συλλογή. Με την ευκαιρία αυτή, έγινε  μια συγκεντρωτική παρουσίαση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της Σασανιδικής σφραγιδογλυφίας. Η μελέτη αφορά αρχαιολογικά αντικείμενα ενός ξένου πολιτισμού, με τον οποίο οι Έλληνες μελετητές δεν είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένοι: οι Σασανιδικές σφραγίδες δεν εντοπίζονται σε ανασκαφές στην Ελλάδα, ούτε στην Ελληνική βιβλιογραφία ή στα Ελληνικά μουσεία, εντοπίζονται ωστόσο σε πολλές Ελληνικές, ιδιωτικές συλλογές. Στο πρώτο μέρος αυτής της μελέτης, σύμφωνα με στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από τη διεθνή βιβλιογραφία, δίνεται μια ανάλυση του ιδιαίτερου σχήματος των Σασανιδικών σφραγίδων, του είδους των ημιπολύτιμων λίθων που χρησιμοποιήθηκαν, του τρόπου με τον οποίο οι σφραγίδες χρησιμοποιούνταν από τους ιδιοκτήτες τους, της τεχνοτροπικής απόδοσης του απεικονιζόμενου μοτίβου, της γραφής Pahlavi και των ευρέως αναγνωρίσιμων εικονογραφικών θεμάτων, τα οποία ενσωματώνουν τις πολιτικές, κοινωνικές και πολιτικές αντιλήψεις των Σασανιδών. Το δεύτερο μέρος της μελέτης αποτελείται από έναν αναλυτικό, περιγραφικό κατάλογο των σφραγίδων της συλλογής, με βιβλιογραφική και φωτογραφική τεκμηρίωση.

Οι σφραγίδες οργανώθηκαν και παρουσιάστηκαν με κριτήριο το εικονογραφικό τους θέμα: ανθρώπινες μορφές, ζώα και πουλιά, ταξινομημένα κατά είδη, μονογράμματα (‘nisan’) και σχήματα-σύμβολα σχετιζόμενα με τον Ζωροαστρισμό (ο Gayomard, ο βωμός της φωτιάς). Εξαιτίας του μεγάλου αριθμού των σφραγίδων που απεικονίζουν ζώα, δίνονται επιπλέον πληροφορίες για το κάθε είδος ζώου χωριστά (ταύρος zebu, άλογο, ελάφι, λιοντάρι, αντιλόπη, λαγός, μαϊμούδες, γρύπας).

Τρεις από τις σφραγίδες (εικ. 9, 22, 30) είναι τα πιο σημαντικά αντικείμενα της συλλογής, εξαιτίας της καλύτερης ποιότητας του σκαλίσματος και του ότι φέρουν επιγραφή. Εκτός των συνηθισμένων, καθιερωμένων, ευοίωνων φράσεων (“να είσαι δίκαιος”, “ευημερία”, “εμπιστοσύνη στους θεούς”), δύο εξ αυτών (εικ. 9, 22) φέρουν τα ονόματα των ιδιοκτητών τους (Šād και Zamāg), οπωσδήποτε εξέχοντα  μέλη της Σασανιδικής κοινωνίας.