Τόμος 14. Η αρχαιολογία της πειρατείας στην αρχαιότητα

Πρακτικά του Διεθνούς Υβριδικού Συνεδρίου υπό την αιγίδα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (5-6 Οκτωβρίου 2023)

Περίληψη

Ο τόμος The Archaeology of Piracy in Antiquity (AURA Supplement 14) περιλαμβάνει τα πρακτικά του ομώνυμου διεθνούς υβριδικού συνεδρίου, που πραγματοποιήθηκε στις 5-6 Οκτωβρίου 2023 στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.), υπό την αιγίδα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Το συνέδριο οργανώθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος A.P.Pir.A., το οποίο υλοποιήθηκε στο Ε.Κ.Π.Α. από το 2021 έως το 2024 με χρηματοδότηση του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) και είχε ως βασικό στόχο τη συστηματική προσέγγιση της πειρατείας στις ελληνικές θάλασσες από την Τελική Νεολιθική έως τη Ρωμαϊκή περίοδο, με επίκεντρο τα αρχαιολογικά τεκμήρια.

Γεωγραφικό κέντρο βάρους του τόμου αποτελεί το Αιγαίο, χωρίς ωστόσο η έρευνα να περιορίζεται σε αυτό, καθώς οι επιμέρους μελέτες εκτείνονται από το Ιόνιο και την Αδριατική έως την Κιλικία. Χρονολογικά, καλύπτει ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως τη Ρωμαϊκή περίοδο, ενώ τρεις μελέτες φτάνουν έως τους πρώιμους νεότερους χρόνους. Στις 21 μελέτες που συγκεντρώνονται στον τόμο προστίθεται ένα παράρτημα αφιερωμένο στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Η πειρατεία στις αρχαίες Κυκλάδες» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, το οποίο δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του A.P.Pir.A.

Κεντρικό ζητούμενο του τόμου είναι να ανοίξει ουσιαστικά τη συζήτηση για μια αρχαιολογία της πειρατείας. Αντί να αντιμετωπίζεται η πειρατεία αποκλειστικά μέσα από τις γραπτές πηγές, οι μελέτες διερευνούν πώς οικισμοί, οχυρώσεις, ναυάγια, ταφές, όπλα, εικονογραφία και θαλάσσια τοπία μπορούν να επανεξεταστούν εντάσσοντας και την πειρατεία στο φάσμα των πιθανών ερμηνειών τους. Ο τόμος δεν φιλοδοξεί να δώσει οριστικές απαντήσεις αλλά να θέσει προβληματισμούς και να αποτελέσει σημείο αφετηρίας για νέες ερωτήσεις, νέες μεθόδους και νέες αρχαιολογικές ερμηνείες.

Περιεχόμενα

• Vangelis Samaras, “Preface”
• Vangelis Samaras, “An Introduction to the Archaeology of Piracy”
• Jan Driessen, “Λῃστικός or Can We Really Talk of Pirates in the Bronze Age?”
• Nadia Giagkoudaki, “Investigating the Origins of Piracy in the Aegean: Trade and Maritime Raids during the Early Bronze Age”
• Anastasia Angelopoulou, “The Art of War in Prehistoric Aegean: Early Cycladic Fortified Citadels and Weapons”
• Dimitris N. Sakkas, “Searching for Piracy in the Middle and early Late Bronze Age Aegean”
• Leonidas Vokotopoulos, “Insecurity at Sea and the Fortified Sites of the 13th/12th centuries BCE on Crete”
• Konstantinos Tsonakas, “The Multiple Facets of the Seafarer in the Late Bronze Age Aegean”
• Andreas Ladas, “Seeking Timber in the Pirates’ Lairs: The New Approach to Wenamun’s Report”
• Panagiotis Gounelas, “Sailing through ‘the Unresting Sea’: The Archaeology of Piracy in the Early Iron Age Aegean”
• Olympia Vikatou and Vivian Staikou, “From Homer’s Taphians to the Pirates of Ayia Mavra: Exploring the Legacy of Piracy in the Central Ionian Sea”
• Filip Budić, “ ‘Savage’ Liburnians, Notorious for Piracy: Reconsidering the Liburnian Thalassocracy and the Role of Seaborne Raids”
• Aris Tsaravopoulos and Evangelos Kroustalis, “The Pirates’ Den of Aigilia and the Antikythera Shipwreck”
• Nirefs Markakis, “Maritime Commerce, Naval Supremacy and Piracy in the Peloponnese-Crete Strait: A Geo-archaeological Assessment on the Island of Kythera”
• Konstantinos Pantzouris, “The Islets as Pirate Sites: The Archaeology of Piracy on Agathonisi”
• Helen Kalmpourtzi, “Trade and the Elimination of Piracy: The Case of Hellenistic Rhodes”
• Adam Dawson and Nicholas Rauh, “The Archaeological Footprint of the Cilician Pirates”
• Ioannis Nakas, “Piratical Ships of the Aegean: A Comparative and Diachronic Approach of the Ships Used by the Pirates of the Aegean during the Classical and Hellenistic Period”
• Eleni Manakidou, “Seascapes and the Athenian Relationship with the Sea in Cult and Vase-Painting”
• Stamatis Fritzilas, “Tyrrhenian Pirates and Dionysus: The Iconography of an Ancient Story of Piracy”
• George Koutsouflakis, “Between Myth, Lore and Historical Reality: Piracy in the Phournoi Archipelago, Eastern Aegean”
• George Koutzakiotis, “Searching for Traces of Corsair Activity in the Aegean during Early Modern Times: From Historical Accounts to Archaeological Remains”
• Eleni Markou, “ ‘Piracy in the Cyclades’: A Museum of Cycladic Art Educational Program in Experiential Learning”